totaal avatars nieuw def_edited.jpg
 

Waar komen we vandaan? 

IK Ontwikkel actief sinds 2004  

 

In oktober 2022 richten Carla Pelkmans, Anneleen Mulder-Sperber en Nicole Hanegraaf IK Ontwikkel Coöperatie u.a. op met als doel om de eigenwijze Leerling Ontwikkel Systematiek breed te kunnen delen en door te ontwikkelen, zodat zoveel mogelijk kinderen en collega's ervan kunnen profiteren. Aan deze stap gaat bijna 20 jaar ontwikkelen in, met en voor de praktijk vooraf. 

2004 - 2005

Start met een Rapportfolio 
 

Op de school waar Carla, Anneleen en Nicole werken, wordt met veel plezier ontwikkelingsgericht gewerkt. In de onderbouw wordt ontwikkeling geobserveerd en geregistreerd. De kinderen krijgen een woordelijke rapportage mee naar huis. Kritiek van ouders daarop is dat het hen te weinig zicht geeft op ontwikkeling. Kritiek van leerkrachten in de bovenbouw van de school is dat ouders geen realistisch beeld hebben van de ontwikkeling van hun kind als het in de bovenbouw komt. In de bovenbouw wordt op dat moment gebruik gemaakt van een puntenrapport, maar deze rapportage past niet meer bij de ontwikkelingsgerichte visie van de school.

 

Het team heeft behoefte aan een nieuwe vorm van rapportage. Door de directie wordt een onderzoeksgroep geformeerd die hiermee aan de slag gaat. Hierin zitten leerkrachten uit zowel onder- als bovenbouw. Ook Nicole, Carla en Anneleen zijn onderdeel van deze groep.

 

Na een brede verkenning en nader onderzoek concludeert de onderzoeksgroep dat er behoefte is aan zowel een rapport als een portfolio. Er wordt gekozen voor een combinatie. Een collega bedenkt hiervoor de naam: Rapportfolio. De onderzoeksgroep stelt ook een eerste versie van het Rapportfolio samen.

piepen

2005 - 2009 
Het Rapportfolio: een rapport én een portfolio 


Het Rapportfolio gaat in een mooie map mee naar huis en wordt positief ontvangen. Het eerste deel bestaat uit een Rapport waarin per vakgebied met name te zien is of een kind iets zélf kan of nog met hulp. Bij het algemeen deel aan het begin van het Rapport wordt ook een woordelijke rapportage opgenomen en het Rapport wordt afgesloten met een woordje richting het kind. In het tweede deel van het Rapportfolio komt het kind zelf aan het woord en bewaart het werk waar het trots op is.

 

Voor het team wordt voor het invullen van het Rapportfolio een schrijfwijzer gemaakt.

 

In de jaren die volgen krijgt het portfolio-deel steeds verder vorm. Zo wordt een leesportfolio ontworpen en het deel ‘Dit ben ik’ uitgebreid. Steeds zijn de ervaringen en behoeften van kinderen, ouders en leerkrachten leidend voor keuzes die gemaakt worden.

2009 - 2011
Leerlijnen in beeld
 

Nicole participeert namens haar bestuur in een landelijk innovatieproject in samenwerking met het Instituut voor Toegepaste Sociale wetenschappen (ITS) van de Radboud Universiteit Nijmegen. Doel is het ontwikkelen van een digitale ondersteunende systematiek voor kindcentra. Na 1,5 jaar stopt het project, maar de wetenschappelijke voedingsbodem ervan, inspireert Nicole om het Rapportfolio verder door te ontwikkelen. In die tijd wordt onder andere een startdocument toegevoegd en het Rapportfolio wordt passend gemaakt voor een kindcentrum (doorgaande lijn 2 – 12 jaar).

In oktober 2009 wordt door commissie Meijerink het referentiekader taal en rekenen uitgebracht. Dit lijkt aanknopingspunten te bieden om de norm van de jaargroep los te laten. In deze hoogtijdagen van het opbrengstgericht werken onderzoekt Nicole de relatie tussen kerndoelen, leerlijnen SLO, leerlijnen voor SBO en SO van het CED en het referentiekader. Dat leidt tot een eerste versie van het instrument Leerlijnen in beeld waarin niet de jaargroep de norm bepaalt, maar de eindtermen.  

Verstoppertje

2011 - 2016
Doorontwikkeling Rapportfolio
 

Het team van de school waar Nicole op dan directeur is, maakt kennis met het instrument Leerlijnen in beeld. Het is blij met de overzichten met doelen in doorlopende leerlijnen. Het instrument wordt als basis gebruikt voor de groepsplannen. Het instrument blijkt echter nog niet rijp om groei van een kind ten opzichte van zichzelf in beeld te brengen zonder de norm van een jaargroep.

 

Het Rapportfolio wordt verder doorontwikkeld. Naast een Rapport komt ook een Stand van zaken. Daarnaast wordt Kunst en Cultuur en Natuur en Milieu Educatie toegevoegd. Het Rapport bestaat dan uit verschillende onderdelen, waar per onderdeel wordt aangegeven of een kind het zelf kan of nog met hulp.

Schermafbeelding 2022-09-09 om 16.47.10.png
Schermafbeelding 2022-09-09 om 16.47.25.png

2016 - 2018
Van Rapportfolio naar Ontwikkelmap

Jaren later werken zowel Nicole, Carla als Anneleen in diverse functies op andere scholen. De teams van die scholen ontwikkelen in onderwijs van binnenuit. Vanuit visie maken zij de beweging van leerstofjaar-klassensysteem naar boeiend onderwijs op maat, waarbij het gaat om ieders groei ten opzichte van zichzelf. De huidige manier van rapportage past daarbij niet meer. De scholen willen stoppen met het geven van punten en zoeken een passende manier van rapporteren.  

 

Er wordt breed gezocht naar een instrument wat ontwikkeling in beeld kan brengen van ieder kind in een doorgaande lijn door 8 jaar basisschool met de referentieniveaus als enige norm. Verschillende uitgevers worden benaderd, maar het instrument wordt niet gevonden. Daarom wordt besloten om het eerder ontwikkelde Rapportfolio als basis te nemen en door te ontwikkelen. Nicole onderzoekt welke mogelijkheden er zijn om dat te doen in lijn met de visie van de scholen en ziet kansen in het jaren geleden door haar gemaakte instrument Leerlijnen in beeld.  

 

De scholen gaan met dit instrument werken en laten de norm van het gemiddelde los. Ieder stapje op de leerlijn wordt ontwikkelfase genoemd. Het Rapport wordt aangepast en krijgt de naam: Stand van zaken. Hierin wordt in beeld gebracht waar het kind staat in zijn ontwikkeling (actuele ontwikkeling) en wat de verwachting is van kind, ouder en leerkracht na een bepaalde periode. Ook is ruimte om aan te geven hoe zowel thuis als op school deze ontwikkeling ondersteunt gaat worden. Het Rapportfolio krijgt een nieuwe indeling en heet voortaan: Ontwikkelmap.  

Schattig meisje balletpose

2018 - 2019
Van Stand van zaken naar Kind Ontwikkel Plan

In de scholen ontstaat de vraag hoe de systematiek nog meer ondersteunend kan zijn aan het werk van alledag. Hoe kan het bijdragen aan de uitvoerbaarheid van boeiend maatwerk voor ieder kind? Er lijkt een antwoord te zitten in het clusteren van doelen per domein. Dat clusteren blijkt nog een hele klus en vraagt heel wat vrije uurtjes.

 

Vanuit de behoefte aan maatwerk komt ook de vraag boven op welke wijze voor ieder kind een plan op maat gemaakt kan worden, zonder dat dit leidt tot een grote administratieve last. Liever minder administratie dan meer, is het credo. Geïnspireerd door een aantal eigentijdse kindcentra die in dat jaar worden bezocht, maakt Nicole een eerste versie van een plan op maat voor rekenen en taal. Hierin staan behoeften van het kind opgenomen. Het krijgt de naam: Kind Ontwikkel Plan (KOP). In het KOP wordt in beeld gebracht waar een kind zich op de leerlijn bevindt en wat het nodig heeft om naar een volgende ontwikkelfase te gaan. Het KOP vervangt de eerdere Stand van zaken.

Kind Ontwikkel Plan Taal 2.jpg
Kind Ontwikkel Plan Taal 1.jpeg
Kind Ontwikkel Plan Taal 3.jpeg

2019 - 2021
Van Kind Ontwikkel Plan naar Mijn Ontwikkel Plan 

Niet lang daarna komt er vraag van een andere school. Dit team is op zoek naar een manier van registeren van ontwikkeling die in lijn is met hun visie en recht doet aan kind en professional. De school is in zee gegaan met een leverancier van een volledig digitaal instrument wat een combinatie is van een rapport en een portfolio. Maar daarop is veel kritiek. Ouders en teamleden zijn niet tevreden:  Ouders geven aan het geheel onoverzichtelijk te vinden en zeggen geen idee te hebben waar hun kind zit in ontwikkeling. Ook missen ze de mogelijkheid tot een papieren uitdraai. Leerkrachten vinden met name dat het werk wat ze erin stoppen niet in verhouding staat tot wat het oplevert.

 

Het team maakt kennis met het Kind Ontwikkel Plan (KOP) en ziet mogelijkheden voor hun eigen school. Er wordt een pilot gedraaid met een aantal leerkrachten en ouders. Op basis van die ervaringen doet Nicole nog een aantal aanpassingen. Ze voegt onder andere de drieslag Leerling – Prof – Meester toe, waarmee de mate van beheersing kan worden geduid. De term ontwikkelfase wordt vervangen door segment en het instrument krijgt de naam: Mijn Ontwikkel Plan (MOP). Het MOP krijgt een plaats in een pak-en bladerversie van een portfolio met de naam: Mijn Ontwikkel Map (MOM).

 

Ondanks dat het gedachtengoed achter de instrumenten eenvoudig te begrijpen is voor zowel kinderen, ouders als professionals, ervaren alle scholen dat het belangrijk is om iedereen goed mee te nemen in deze manier van in beeld brengen van ontwikkeling. De systematiek vraagt een andere kijk dan men gewend is in onderwijsland. In plaats van het gemiddelde als norm te nemen en kinderen op basis daarvan met elkaar te vergelijken, wordt uitgegaan van wat een kind wél kan en hoe de groei is ten opzichte van zichzelf.  Het eigen leren wordt zichtbaar gemaakt. 

Meisje en knuffeldier

2021 - 2022
Van Mijn OntwikkelPlan naar IK Ontwikkel

Als zelfstandige ontwikkelt Nicole de systematiek verder. Er komt niet alleen de mogelijkheid voor een plan op maat voor taal en rekenen, maar dit wordt uitgebreid voor alle kernactiviteiten. Mijn Ontwikkel Plan (MOP) wordt: IK Ontwikkel, een eigenwijze Leerling Ontwikkel Systematiek. De term segment maakt plaats voor: stap

 

Via via wordt een technicus gevonden die samen op wil trekken om de systematiek deelbaar te maken. Deze samenwerking leidt tot een app die in het voorjaar van 2022 technisch getest wordt. Carla doet mee als kritische vriend en blijft onderzoek doen in haar eigen praktijk. Anneleen is betrokken als Meester taal en Wereldwijs. Zij ontwikkelt in, met en voor de praktijk en bouwt samen met Carla en Nicole diverse digitale borden met ondersteunend materiaal.

 

Vlak voor de zomer van 2022 horen verschillende professionals 'van buiten' over de eigenwijze Leerling Ontwikkel Systematiek IK Ontwikkel in een online Meesterklas. Er is enthousiasme en vrijwel unaniem geven zij aan met de systematiek aan de slag te willen.

 

In die zomer wordt de verdeling van kernactiviteiten en domeinen aangepast en aangescherpt, zodat deze volledig in lijn is met het referentiekader taal en rekenen. Experts worden betrokken en het geheel wordt nogmaals kritisch doorgenomen. Ook wordt een jurist ingevlogen, worden contracten opgesteld, AVG-afspraken gemaakt en een coöperatie opgericht. 

Na de zomer van 2022 gaan de eerste gezelschappen van scholen die eigen meesterschap willen ontwikkelen in het werken met de systematiek mee op pad.

 

Op de vraag van een uitgever of ze er weleens aan gedacht heeft een boek te schrijven, besluit Nicole om haar gedachtengoed, inzichten, modellen en praktijkvoorbeelden over ontwikkelen in onderwijs van binnenuit op papier te zetten. Het boek krijgt de naam: Onderwijs van Binnenuit en wordt op 24 november 2022 gelanceerd. Ook de eigenwijze Leerling Ontwikkel Systematiek IK Ontwikkel staat erin beschreven.