IK Ontwikkel van binnenuit
IK Ontwikkel sinds 2004 door het verbinden van theorie en praktijk
Gebaseerd op het gedachtegoed van Nicole Hanegraaf groeide IK Ontwikkel in ruim twintig jaar uit tot een complete systematiek om mens- en wereldgericht te werken.
Mens- en wereldgericht werken gaat over de bedoeling. Niet het systeem, maar welzijn en ontwikkeling van mens en wereld staan hierbij centraal.
Door onderzoek met collega's in de dagelijkse praktijk, gevoed door inzichten uit de pedagogiek, ontwikkelingspsychologie en onderwijskunde, ontstond IK Ontwikkel. Stap voor stap. Van, door en voor de praktijk.
Stap voor stap
Ontwikkeling zichtbaar maken
In steeds meer organisaties groeit het besef dat ontwikkeling zich niet laat vangen in losse toetsmomenten of gemiddelde normen per leerjaar of leeftijd. Kinderen ontwikkelen zich in samenhang. Die ontwikkeling verloopt niet lineair en niet voor iedereen op hetzelfde moment en dezelfde manier.
Inzichten uit de ontwikkelingspsychologie, pedagogiek en onderwijskunde laten zien dat ontwikkeling niet voor ieder kind langs dezelfde lijn verloopt. Kinderen verschillen in wat zij al kunnen, wat zij nodig hebben en welke volgende stap passend is.
Dat vraagt om een systematiek die niet primair vergelijkt, maar de eigen ontwikkeling in beeld brengt. Niet sorteert, maar ondersteunt. Niet reduceert tot cijfers, maar ontwikkeling breed zichtbaar maakt.
Pedagogische basis
Ontwikkeling van binnenuit
IK Ontwikkel is gevoed door inzichten uit de ontwikkelingspsychologie en pedagogiek. Ontwikkeling zien we als een dynamisch proces in een continue wisselwerking met de omgeving.
Vanuit een mens- en wereldgericht perspectief staan welzijn en ontwikkeling van mens en wereld centraal. Ieder mens ontwikkelt zich op eigen wijze. Dat vraagt van professionals om te kijken naar wat er daadwerkelijk is en verantwoordelijkheid te nemen voor wat nodig is. Het ABC van binnenuit geeft daarbij houvast:
* Actualiteit – wat laat dit kind zien?
* Behoefte – wat heeft dit kind nodig voor een volgende stap?
* Contact – als voorwaarde voor welzijn en ontwikkeling.
Wetenschappelijk fundament
IK Ontwikkel is niet ontstaan vanuit één theorie of onderwijsconcept. Het is ontwikkeld door ruim twintig jaar onderzoek in de praktijk. Gevoed door inzichten uit de pedagogiek, psychologie en onderwijskunde. Nicole werkte daarbij onder andere samen met het Instituut voor Toegepaste Sociale wetenschappen (ITS) van de Radboud Universiteit Nijmegen.
Door de jaren heen verdiepte zij zich in uiteenlopende theorieën, onderzoeken en onderwijsvisies en leerde van wetenschappers, pedagogen, onderwijsvernieuwers, collega's en andere vakmensen én van kinderen zelf. Door inzichten steeds in de praktijk te onderzoeken, uit te proberen en te verbinden ontstond stap voor stap een eigen, samenhangend gedachtegoed.
Van inzichten
Naar dagelijks handelen
IK Ontwikkel biedt een totaalpakket om mens- en wereldgericht te werken. Inzichten uit theorie en praktijk zijn vertaald naar concreet professioneel handelen.
IK Ontwikkel stelt vakmensen in staat om actuele wetenschappelijke inzichten te verbinden met hun eigen praktijk. Niet als nieuwe voorschriften, maar als houvast voor het dagelijks handelen. Hierdoor ontstaat ruimte om verantwoord 'boven de methode’ te staan: leerkrachten en pedagogisch professionals gebruiken materialen, observaties en ontwikkellijnen als houvast. Zij behouden autonomie bij het afstemmen op visie, doelgroep en op de actualiteit en behoefte van ieder kind.
Toetsfilosofie
IK Ontwikkel heeft een op bewijs gebaseerde toetsfilosofie. Dat betekent dat de summatieve beoordeling (eindresultaat) niet wordt gebaseerd op één toetsmoment of gemiddelde, maar op een rijk geheel aan bewijs dat gedurende een langere tijd wordt verzameld.
Observaties, dagelijks werk, gesprekken, activiteiten en toetsen geven samen zicht op ontwikkeling. Voor een summatieve beoordeling kijken we naar wat een kind over langere tijd overtuigend laat zien: best-sustained-effort. De criteria zijn vooraf helder en inzichtelijk voor de lerende zelf.
Deze manier van beoordelen is ook herkenbaar binnen het International Baccalaureate (IB).
Van meten naar ontwikkelen
Visie op toetsen en beoordelen
Onderzoek naar toetsen en beoordelen laat zien dat gestandaardiseerde normgerichte toetsen slechts beperkte informatie opleveren over de ontwikkeling van een kind en over wat nodig is om het leren te ondersteunen.
In haar kwalitatieve studie (2024) onderzocht onderwijsonderzoeker Femke Wassenaar hoe scholen toetsing opnieuw kunnen verbinden aan hun visie, zodat het leren van kinderen beter wordt ondersteund. Uit haar onderzoek komen onder andere de volgende uitgangspunten naar voren:
-
informatie uit meerdere bronnen komt (observaties, werk van kinderen, gesprekken);
-
beoordeling verbonden is met het curriculum;
-
professionals autonomie ervaren in hun professionele oordeel;
-
feedback gericht is op vervolgstappen.
Voor haar onderzoek interviewde zij schoolleiders, leerkrachten en toetsexperts Karen Heij, Dominique Sluijsmans en grondlegger van IK Ontwikkel, Nicole Hanegraaf.
Tegelijk laat het onderzoek een spanning zien tussen professionele ruimte en systeemdruk. Scholen die toetsing verbinden aan hun visie en curriculum zijn beter in staat het leren van kinderen te ondersteunen, terwijl leerlingvolgsystemen en verantwoordingsverplichtingen deze professionele afstemming in de praktijk in de weg kunnen staan.
IIK Ontwikkel is ingericht vanuit deze uitgangspunten. Wat een kind in de dagelijkse praktijk laat zien, vormt de belangrijkste bron van informatie, aangevuld – zolang de wet dit verplicht – met enkele normgerichte toetsen. Ontwikkeling wordt zichtbaar gemaakt in ontwikkelstappen met bijbehorende doelen, in plaats van in gestandaardiseerde scores.
IK Ontwikkel zet toetsen en beoordelen ten dienste van het leren, niet andersom.
Doorgaande lijnen
Samenhangende systematiek
IK Ontwikkel verbindt inhoud, praktijk en wetenschap in één Brede Ontwikkel Systematiek (BOS), gericht op ieders welzijn en ontwikkeling.
De systematiek maak brede ontwikkeling zichtbaar over langere tijd:
-
zicht op brede ontwikkeling voor alle ontwikkelgebieden;
-
doorlopende leer- en ontwikkellijnen, gebaseerd op actuele kerndoelen en referentiekaders;
-
ontwikkelstappen in plaats van leeftijdsnormen of vergelijkingen;
-
Contact, Actualiteit en Behoefte als uitgangspunt voor afstemming;
-
betekenisvolle rapportages op kind-, groep- en organisatieniveau;
-
ondersteuning van professioneel handelen, zonder afhankelijkheid van methoden en normgericht toetsen.
De IK Ontwikkel app ondersteunt deze werkwijze en maakt ontwikkeling zichtbaar in het gewone werk: in spel, interacties en activiteiten. Zo ontstaat een rijk beeld dat professionals helpt om af te stemmen op wat nodig is voor een volgende ontwikkelstap. Van baby tot tiener.
Kwaliteit
van binnenuit
IK Ontwikkel wordt sinds 2004 ontwikkeld voor en door vakmensen zelf.
Wat begon als een papieren werkwijze groeide -vanuit de scholen en kindcentra waar Nicole leiding aan gaf- uit tot een systematiek die inzetbaar is binnen onderwijs, opvang, jeugdhulp, welzijn en zorg. Kenmerkend is de focus op het ondersteunen, voeden en versterken van het vakmanschap van binnenuit. Kwaliteit wordt geborgd in het handelen van professionals. In praktische kwaliteitskaarten staat beschreven wat dat handelen in de dagelijkse praktijk betekent: Zo doen wij dat!.
Door inzichten uit theorie, onderzoek en praktijk steeds met elkaar te verbinden ontstond een manier van werken waarin kwaliteit niet van buitenaf wordt bepaald, maar van binnenuit wordt versterkt. Met vakmensen in de hoofdrol.