IK Ontwikkel van binnenuit
IK Ontwikkel sinds 2004 door het verbinden van wetenschap en praktijk
Mens- en wereldgericht werken gaat over de bedoeling. Het vraagt om het versterken van vakmanschap van binnenuit, zodat niet het systeem maar ieders welzijn en brede ontwikkeling centraal staan.
​
In onderwijs en opvang groeit het besef dat ontwikkeling zich niet laat vangen in losse toetsmomenten of gemiddelde normen per leerjaar. Kinderen ontwikkelen zich in samenhang. Deze ontwikkeling verloopt niet lineair en niet voor iedereen op dezelfde manier.
​
Onderzoek in ontwikkelingspsychologie, pedagogiek en onderwijskunde, samen met jarenlange praktijkervaring van binnenuit, laat zien dat leren ontstaat in interactie, betekenis krijgt in context en versterkt wordt wanneer kinderen eigenaarschap ervaren over hun eigen ontwikkeling. Dat vraagt om een systematiek die niet primair vergelijkt, maar volgt. Niet sorteert, maar ondersteunt. Niet reduceert tot cijfers, maar ontwikkeling breed zichtbaar maakt.
​
Vanuit deze pedagogische en wetenschappelijke uitgangspunten is IK Ontwikkel stap voor stap in, door en voor de praktijk ontwikkeld.
Pedagogische basis
Ontwikkeling van binnenuit
IK Ontwikkel sluit aan bij inzichten uit ontwikkelingspsychologie en pedagogiek, waarin ontwikkeling wordt gezien als een dynamisch proces dat zich voltrekt in interactie met de omgeving.
​
IK Ontwikkel gaat uit van een mens- en wereldgericht perspectief, waarbij ieders welzijn en ontwikkeling centraal staan. Contact is hierbij voorwaarde. ​Professionals handelen vanuit het ABC van binnenuit:
* Actualiteit – wat laat dit kind nu zien?
* Behoefte – wat heeft dit kind nodig voor een volgende stap?
* Contact – als voorwaarde voor welzijn en ontwikkeling.
In IK Ontwikkel worden doelen daarom niet gekoppeld aan leeftijd of leerjaar, maar geordend in ontwikkelstappen binnen doorlopende leer- en ontwikkellijnen. Zo wordt groei zichtbaar zonder kinderen te vergelijken met groepsgemiddelden.
Wetenschappelijke fundament
IK Ontwikkel is ontstaan vanuit wat werkt in de dagelijkse praktijk, in samenhang met wetenschappelijk onderbouwde inzichten uit pedagogiek, psychologie en onderwijskunde, zoals:
​
-
Cognitieve leertheorieën – Hoe kinderen leren en informatie verwerken;
-
Metacognitie en zelfregulatie – Het stimuleren van reflectie en eigenaarschap;
-
Motivatietheorieën – Hoe intrinsieke motivatie ontstaat en kan worden versterkt;
-
Socioculturele leertheorie – Leren en ontwikkelen in interactie met anderen en de omgeving;
-
Holistisch leren – Ontwikkeling in samenhang, uitgaand van actualiteit en behoefte.
Deze inzichten worden vertaald naar praktisch handelen in scholen, kindcentra en andere organisaties gericht op brede kindontwikkeling.
Van inzichten
Naar dagelijks handelen
IK Ontwikkel is geen nieuw toetsinstrument, maar biedt een totaalpakket om mens- en wereldgericht te werken. Inzichten uit theorie en praktijk zijn vertaald naar concreet professioneel handelen.
IK Ontwikkel stelt professionals in staat om actuele wetenschappelijke inzichten te verbinden met hun eigen praktijk. Hierdoor ontstaat ruimte om verantwoord 'boven de methode’ te staan: leerkrachten en pedagogisch professionals gebruiken materialen, observaties en ontwikkellijnen als houvast. Zij behouden autonomie bij het afstemmen op visie, doelgroep en op de actualiteit en behoefte van ieder kind.
Van meten naar ontwikkelen
Visie op toetsen en beoordelen
Onderzoek naar toetsen en beoordelen laat zien dat gestandaardiseerde toetsen slechts beperkte informatie opleveren om het leren van kinderen te ondersteunen.
Leren wordt pas echt ondersteund wanneer:
-
informatie uit meerdere bronnen komt (observaties, werk van kinderen, gesprekken);
-
beoordeling verbonden is met het curriculum;
-
professionals autonomie ervaren in hun professionele oordeel;
-
feedback gericht is op vervolgstappen.
​
Dit wordt bevestigd in de kwalitatieve studie (2024) van onderwijsonderzoeker Femke Wassenaar. Zij onderzocht hoe scholen toetsing opnieuw kunnen verbinden aan hun visie, zodat het leren van kinderen beter wordt ondersteund. Voor haar onderzoek interviewde zij schoolleiders, leerkrachten en toetsexperts Karen Heij, Dominique Sluijsmans en grondlegger van IK Ontwikkel, Nicole Hanegraaf.
​
Uit het onderzoek blijkt het belang van professionele ruimte en eigenaarschap bij toetsen en beoordelen: scholen die toetsing verbinden aan hun visie en curriculum zijn beter in staat het leren van kinderen te ondersteunen. Tegelijk laat het onderzoek zien dat systeemdruk (onder andere vanuit leerlingvolg-systemen en verantwoordingsverplichtingen) deze professionele afstemming in de praktijk vaak in de weg staat.
IK Ontwikkel is ingericht vanuit deze uitgangspunten. Dagelijkse observaties en interacties vormen de primaire bron van informatie, aangevuld -zolang de wet dit verplicht- met enkele normgerichte toetsen. Ontwikkeling wordt zichtbaar gemaakt in ontwikkelstappen met bijbehorende doelen, in plaats van in gestandaardiseerde scores.
Vanuit deze visie staat beoordeling ten dienste van het leren, niet andersom.​
Doorgaande lijnen
Samenhangende systematiek
IK Ontwikkel verbindt inhoud, praktijk en wetenschap vanuit een pedagogische basis in één Brede Ontwikkel Systematiek (BOS), waarin welzijn en brede ontwikkeling centraal staan.
De systematiek gaat uit van een holistisch mensbeeld en maakt ontwikkeling zichtbaar over langere tijd:
-
zicht op brede ontwikkeling van 0–13 jaar voor alle ontwikkelgebieden;
-
doorlopende leer- en ontwikkellijnen, gebaseerd op actuele kerndoelen en pedagogische ontwikkelprincipes;
-
ontwikkelstappen in plaats van leeftijdsnormen of vergelijkingen;
-
Actualiteit en Behoefte als uitgangspunt voor afstemming;
-
betekenisvolle rapportages op kind-, groep- en organisatieniveau;
-
ondersteuning van professioneel handelen, zonder afhankelijkheid van gestandaardiseerde toetsen.
De IK Ontwikkel app ondersteunt deze werkwijze en maakt ontwikkeling zichtbaar in het gewone werk: in spel, interacties, activiteiten en leerprocessen. Zo ontstaat een rijk ontwikkelbeeld dat professionals helpt om af te stemmen op wat ieder kind nodig heeft. Van baby tot tiener.
Kwaliteit
van binnenuit
IK Ontwikkel is ontstaan door meer dan twintig jaar praktijkervaring in scholen en kindcentra.
Wat begon als een papieren werkwijze groeide, in samenwerking met professionals, uit tot een systematiek die inzetbaar is binnen onderwijs, opvang, welzijn en zorg. Daarbij wordt kwaliteit geborgd in handelen van professionals met kwaliteitskaarten Zo doen wij dat!.
​
Door theorie, literatuur, praktijk en onderzoek samen te brengen, ontstond een aanpak die wetenschappelijk verankerd is én in de praktijk werkt.